Çarşamba 20 Eki 2021

Etik Değerler ve Bilimsel Etik

Yazdır PDF
ETİK DEĞERLER VE BİLİMSEL ETİK
[DEONTOLOJİ]

Bir toplumu oluşturan bireylerin doğup büyümesi ve o topluma katılması süreci içinde edindiği çeşitli öğretiler arasında etik (ahlaki) değerler de vardır. Bununla anlaşılması gereken, yasalara ve geleneklere uygun davranmak, insani ilişkilerinde dürüst ve adil olabilmektir. Bir bireyin toplum içindeki etik değerleri, aynı zamanda iş yaşamında da yeniden değerlendirilir. Deontoloji bilim dalının konusu, bir mesleği yapanların uyması gereken etik değerler hakkındadır. Bu bazı tıp fakültelerinde anabilim dalı olarak akademik bir ortamda varlığını sürdürmektedir. Buna Tıbbi Deontoloji denilmektedir. Bu tıp mesleğinin etik, toplumsal boyutlarını, bunların yasalara yansımasını düzenleyen kural ve ilkelerin tümünü kapsar. Tıp mesleğini uygulayanların her kesiminin uyduğu temel kurallar ilk kez Corpus Hippocraticum'da yer alan Hipokrat Yemini'nde belirtilmiştir ki bu MÖ.3.yy.da gerçekleşmiştir. Ancak bu yemin, XV. ve XVI.yy.da Fransa'da, hiç değiştirilmeden hekimlik andı olarak kabul edilmiş ve her tıp mensubu bu tarihlerden itibaren bu yemini ederek görevine başlamıştır. Hippokrates (Hipokrat) [MÖ.460-377], İstanköy adasında doğmuş ve orada yaşamış bir tıp adamıdır. 

Bu kavram geliştirilerek artık tüm meslek dallarında uygulanmaktadır. Üniversitelerden mezun olan herkese önceden hazırlanmış bir yemin metni okutularak ve imzalatılarak, bazen büyük bir şölen halinde bazen de mini törenler halinde bu yemin merasimi gerçekleştirilir. İmzalı bu yemin metinleri kişilerin dosyalarına konur ve muhafaza edilir.
Deontoloji felsefe içinde, Ahlak (Etik) Kuramı (Teorisi) olarak daha genel anlamda ele alınmaktadır. Bu, etik ile ilgili toplumsal bir zorunluluk olarak, genel anlamda yükümlülük kavramını inceleyen bir bilim dalı olarak anlaşılmalıdır. Bu terim ilk kez Bentham adında bir bilgin tarafından ortaya atılmıştır. Yükümlülük kavramı, bireysel sorumluluk alma, toplum yasalarının gereklerini yerine getirme olarak anlaşılır. Yükümlülük özel komut, genel bir norm ve genel davranış biçimleri, ahlaksal ya da toplumsal idealler gibi, çeşitli biçimler alır.

İşte bu çeşitler arasında Bilimsel Etik de vardır. Bilim insanları, bilimsel çalışmaları ve uygulamaları sırasında bir takım etik kurallara uymak zorundadırlar. Bunların başında çalışma ahlakı gelir. Diğer bir boyutu ise, yazılı ya da görsel akademik çalışmalarının sunumu sırasında, o çalışma için yararlandıkları ya da alıntı yaptıkları kaynakları türü ne olursa olsun belirtmek, açıklamak ve bildirmek zorundadır. Bazı kimseler çalışması ile ilgili olarak, alıntı yaptığı ya da yararlandığı kaynağı açıklamadığı takdirde oradaki tüm bilgilerin o kişi tarafından üretildiği gibi bir izlenim oluşacaktır. Bunun Arapça karşılığı intihal olup, bu çalmak ya da aşırmak anlamına gelir. Bunun Argodaki karşılığı ise tırıklamak'tır. Bu bir bilim insanı için çok büyük bir ayıp sayılır. İşte Bilimsel Etik denildiği zaman bu ahlaki kurala uygun hareket edildiği anlaşılmalıdır. Bu yıla kadar yaptığım tüm yayımlanmış çalışmalarımda bu etik değer dikkate alınmış ve her kitabımın sunuş yazısında bu husus özenle belirtilmiştir.